Kançılarya Neresi? | Dilimizin Bürokratik Hayaletleriyle Yüzleşme Zamanı
Açık konuşayım: “Kançılarya neresi?” diye sormak, navigasyonda “Vicdan” yazıp adres beklemek gibi. Bu yazı tartışma çıkarsın istiyorum; çünkü kançılarya bir koordinat değil, zihniyetin, dilin ve bürokrasinin tam kalbinde gizlenen bir kavram. Buyurun, birlikte kazıyalım.
—
Kançılarya Neresi? Sorunun Kendisi Sorun
“Kançılarya neresi?” sorusunun içine gömülü bir yanılgı var: “Yer” arıyoruz, oysa kavram aramalıyız. Kançılarya; elçilik ve konsolosluklarda yazışma, kayıt, vize ve protokol gibi yönetimsel işlerin yürütüldüğü bölümün adıdır. Yani haritada bir bina işaretlemekten çok, bir fonksiyonu anlatır. TDK kaynaklı sözlüklere göre karşılığı “elçilik/konsolosluklarda yönetimle ilgili görevlilerin çalıştığı yer/sekretarya” şeklindedir. ([Mynet][1])
Etimoloji: Bir Sözcüğün Taşıdığı Yüzyıllar
Kançılarya, İtalyanca cancelleriadan Türkçeye geçmiş; kökü Latince cancellarius—mahkeme ile halk arasındaki parmaklıkta duran görevli—ve oradan da “kayıt, yazışma, koruma” işlevine evrilmiş. Yani kelimenin DNA’sında “ayırma, düzenleme, resmiyet” var. Bu yüzden bugün duyduğumuzda aklımıza masa, dosya, mühür ve mühimmat gelmesi tesadüf değil. ([Türkçe Ne Demek][2])
—
“Neresi?” Dememizin Arkasındaki Kör Nokta
Gelin dürüst olalım: Biz, işler karmaşıklaştıkça anlamı betona dökmek istiyoruz. Bürokrasi, soyut süreçleri somut mekânlara sığdırdığı için kendini güvende hissediyor. “Kançılarya neresi?” sorusu da bu refleksin ürünü: Sanki tabelayı bulursak meseleyi çözeceğiz. Oysa kançılarya, bir koridordan çok bir kültür; bir odadan çok bir işleyiş.
Sorunun Zayıf Yönleri: Dil, Erişilebilirlik ve Şeffaflık
Dilsel elitizm: “Kançılarya” gibi tarihî/alıntı terimler, kamuya karşı bir mesafe yaratabiliyor. “Sekretarya” derseniz çoğu kişi anlar; “kançılarya” derseniz bazıları kapıdan bile girmiyor.
Anlamsal kayma: Terim zamanla “elçilik lojmanı” ya da “bina” sanılıyor; işlev, mekâna indirgeniyor. Böyle olunca süreçler değil, duvarlar konuşuyor. ([ekşi sözlük][3])
Şeffaflık sorunu: Kavramları anlaşılır kılmadığımız sürece hesap verilebilirlik de eksik kalıyor. Hangi belge nerede, kim ne yapıyor, hangi ölçüt geçerli—hepsi sisli.
—
Gerçekte Nerede? Haritada Değil, İş Akışında
Evet, bir elçilik ya da konsolosluk binası içinde “kançılarya” tabelası görebilirsiniz; ama kritik olan, orada yapılan işin niteliğidir: yazışmalar, kayıtlar, vize süreçleri, vatandaşlık işlemleri, protokol. Yani “kançılarya”nın yeri, bir odanın kapı numarasından çok yönetimsel süreçlerin çekirdeğinde aranmalı. Güncel açıklamalar, kelimeyi özellikle elçilik/konsolosluk sekretaryası olarak tarif ediyor; halk kullanımında ise zaman zaman “binanın kendisi” zannediliyor—tam da bu yüzden kavramı yerden ayırıp işlevine iade etmek şart. ([Mynet][1])
Eleştirel Bir Bakış: Tarihsel Ağırlık, Çağdaş İhtiyaç
Kançılarya gibi terimler bize bir devlet geleneği, arşivcilik, kayıt kültürü anlatır—bunda sorun yok. Sorun, bu geleneğin güncel beklentilerle çarpıştığı noktada başlıyor:
Dijitalleşme çağında “kançılarya” hâlâ kâğıt, mühür ve yüz yüze prosedürle mi ölçülecek?
Çevrimiçi formlar, açık veri, başvuru izleme panelleri ve otomatik bildirimler “kançılarya”nın yeni yüzü olamaz mı?
Terimin kendisi açıklanmadan kullanıldığında, kamu hizmetine erişimde dil bariyeri yaratmıyor mu?
—
Kançılarya Neresi? Değil—Kançılarya Nasıl Çalışmalı?
Bugünün doğru sorusu bu. Birimler; anlaşılır dil, açık süreç, izlenebilir başvuru, ölçülebilir hizmet kalitesi ve geri bildirim döngüsüyle tanımlanmalı. “Nerede?” değil “Ne yapıyor, nasıl yapıyor, kime hesap veriyor?” diye sormalıyız. Kançılarya neresi? sorgusunu, “Kançılarya nasıl şeffaflaşır?” sorusuna çevirdiğimiz gün kamu hizmeti de, vatandaş deneyimi de ilerler.
Somut Öneriler (Bugünden Yarın İçin)
1. Dilde sadeleşme: Resmî metinlerde “kançılarya (sekretarya)” birlikte kullanılsın; kavram tek seferde şeffaflaştırılsın.
2. Süreç haritaları: Elçilik/ konsolosluk web sayfalarında “kançılarya iş akışı” görselleri ve bekleme süreleri yayımlansın.
3. Dijital izlenebilirlik: Başvuruya tekil takip kodu, anlık durum bilgisi ve SLA (hizmet düzeyi anlaşması) eklensin.
4. Açık sözlük: Kamu kurumları kendi terim sözlüklerini halka açık ve örnekli sunsun.
—
Tartışmayı Ateşleyecek Sorular
“Kançılarya neresi?” diye sorarken aslında hangi belirsizliği örtüyoruz?
Birimi “oda”ya indirgemek, vatandaşı kapıdan kapıya mı gönderiyor?
Elçilik ve konsolosluk işlemlerinde dilin sadeleşmesi, hizmetin hızından daha az mı önemli?
Eğer kavramı anlaşılır kılarsak, kamu hizmetinde güven artar mı?
—
Final: Bir Kapı Değil, Bir Söz Veriş
Kançılarya bir kapı numarası değil; vatandaşla devlet arasındaki sözleşmenin, yani söz verişin çalıştığı yer. O yüzden “kançılarya neresi?” sorusunu, “Bu söz nasıl tutuluyor?” sorusuna çevirmek cesur bir başlangıç olur. Siz ne düşünüyorsunuz—terimi koruyup açıklamak mı, yoksa tamamen sadeleştirmek mi? Yorumlarda buluşalım; kavramları netleştirelim ki, hayatlarımız da netleşsin. ([Mynet][1])
[1]: https://www.mynet.com/kancilarya-ne-demek-kancilarya-kelimesinin-tdk-sozluk-anlami-nedir-170100131450?utm_source=chatgpt.com “Kançılarya ne demek? Kançılarya kelimesinin TDK sözlük anlamı nedir …”
[2]: https://turkcenedemek.com/kelime/kan%C3%A7%C4%B1larya/?utm_source=chatgpt.com “Kançılarya Ne Demek? – Türkçe Kelime Anlamı”
[3]: https://eksisozluk.com/kancilarya–182439?utm_source=chatgpt.com “kançılarya – ekşi sözlük”